Bệnh nhân ung thư bị chảy máu: Khi nào cấp cứu?

Khi bệnh nhân ung thư bị chảy máu, người chăm sóc cần xác định nhanh vị trí, mức độ và các triệu chứng đi kèm. Chảy máu nhiều, không cầm được hoặc kèm choáng, khó thở, lơ mơ là tình huống phải gọi 115 ngay. Với chảy máu ít đã dừng, người chăm sóc vẫn nên ghi nhận và liên hệ nhóm điều trị sớm, đặc biệt khi người bệnh đang hóa trị, có tiểu cầu thấp hoặc dùng thuốc ảnh hưởng đến đông máu.

Thông tin dưới đây giúp xử trí ban đầu, không thay thế đánh giá của bác sĩ. Nếu người bệnh có kế hoạch cấp cứu hoặc chăm sóc giảm nhẹ riêng, hãy thực hiện theo kế hoạch đã thống nhất với nhóm điều trị.

Làm gì khi phát hiện bệnh nhân ung thư chảy máu?

Thực hiện theo thứ tự sau:

Giữ người bệnh ngồi hoặc nằm an toàn, tránh đứng dậy và đi lại nếu đang chóng mặt hoặc yếu.
Xác định máu chảy từ đâu: da, mũi, miệng, đờm, chất nôn, phân, nước tiểu hay âm đạo.
Nếu là vết thương ngoài da, dùng gạc hoặc khăn sạch ép trực tiếp, liên tục lên vị trí chảy máu.
Quan sát dấu hiệu nguy hiểm như khó thở, da tái lạnh, vã mồ hôi, lơ mơ hoặc ngất.
Gọi 115 ngay nếu chảy máu nhiều, không cầm được hoặc có bất kỳ dấu hiệu nguy hiểm nào.
Nếu máu đã dừng và người bệnh ổn định, ghi lại diễn biến rồi liên hệ cơ sở đang điều trị ung thư để được hướng dẫn.

Không trì hoãn gọi cấp cứu chỉ để đo hoặc chụp lại lượng máu.

Dấu hiệu chảy máu cần gọi cấp cứu ngay

Gọi 115 hoặc đưa người bệnh đến khoa cấp cứu gần nhất khi có một trong các biểu hiện sau:

Máu chảy thành dòng, phun thành tia, thấm ướt gạc nhanh hoặc không dừng sau khi đã ép trực tiếp liên tục.
Nôn ra máu đỏ hoặc chất nôn màu nâu đen giống bã cà phê.
Ho ra lượng máu rõ rệt, khó thở, đau ngực hoặc máu tiếp tục xuất hiện.
Đi ngoài ra nhiều máu đỏ hoặc phân đen, dính, có mùi bất thường kèm mệt, đau bụng hay choáng.
Tiểu ra nhiều máu, có cục máu đông, đau dữ dội hoặc không tiểu được.
Chảy máu kèm da tái lạnh, vã mồ hôi, tim đập nhanh, thở gấp, chóng mặt, ngất, lú lẫn hoặc khó đánh thức.
Đau đầu dữ dội mới xuất hiện, nôn, yếu liệt, nói khó, co giật hoặc thay đổi ý thức, nhất là sau va đập đầu hoặc khi tiểu cầu thấp.
Chảy máu xảy ra sau té ngã, chấn thương mạnh hoặc trong lúc người bệnh đang dùng thuốc chống đông.

Trong lúc chờ cấp cứu, để người bệnh nằm hoặc ngồi yên, tiếp tục ép trực tiếp nếu có vết thương ngoài da. Không để người bệnh tự lái xe. Nếu người bệnh lơ mơ hoặc đang nôn ra máu, không ép ăn, uống hay dùng thuốc.

Xem thêm: Dấu hiệu nguy hiểm ở bệnh nhân ung thư.

Nhận biết chảy máu theo từng vị trí

Chảy máu ngoài da

Máu có thể xuất hiện từ vết cắt, vị trí tiêm truyền, chân catheter hoặc vùng khối u bị loét. Cần quan sát máu rỉ ít hay chảy liên tục, gạc có thấm nhanh không và ép trực tiếp có giúp cầm máu hay không.

Nếu chảy máu quanh đường truyền hoặc catheter, không tự tháo thiết bị. Ép theo hướng dẫn đã được nhân viên y tế cung cấp và liên hệ đơn vị quản lý đường truyền.

Bệnh nhân ung thư chảy máu miệng

Máu có thể đến từ lợi, lưỡi, niêm mạc bị loét, vùng răng mới can thiệp hoặc tổn thương trong khoang miệng. Cho người bệnh ngồi thẳng, hơi cúi về phía trước và nhổ máu ra để tránh nuốt hoặc sặc.

Nếu nhìn rõ điểm chảy máu và có thể tiếp cận an toàn, dùng gạc sạch ép nhẹ, liên tục. Không chọc sâu vào họng và không cố lấy cục máu đông. Chảy máu miệng không dừng, máu chảy xuống họng, gây khó thở hoặc khiến người bệnh liên tục nuốt máu là tình huống cần cấp cứu.

Ngay cả khi đã dừng, chảy máu miệng tái diễn cũng cần được báo sớm vì có thể liên quan đến viêm loét niêm mạc, nhiễm trùng, tổn thương tại chỗ hoặc giảm tiểu cầu.

Chảy máu mũi

Cho người bệnh ngồi, hơi cúi đầu về phía trước. Dùng ngón tay bóp phần mềm của mũi, ngay phía trên lỗ mũi, liên tục trong khoảng 10–15 phút. Cho người bệnh thở bằng miệng.

Không ngửa đầu ra sau vì máu có thể chảy xuống họng. Không nhét giấy hoặc dụng cụ sâu vào mũi. Nếu máu nhiều, người bệnh khó thở, chóng mặt hoặc chảy máu không dừng, hãy gọi cấp cứu.

Ho ra máu

Máu từ đường hô hấp thường xuất hiện khi ho và có thể lẫn với đờm. Không nên tự kết luận nguyên nhân hoặc nhầm với máu từ miệng, mũi chảy xuống họng.

Ho ra nhiều máu, khó thở, đau ngực, tím tái hoặc choáng cần gọi 115. Nếu chỉ có vài vệt máu nhưng mới xuất hiện hoặc tái diễn, người chăm sóc vẫn nên liên hệ nhóm điều trị trong ngày.

Nôn ra máu

Máu có thể đỏ tươi hoặc nâu đen giống bã cà phê. Đây có thể là dấu hiệu chảy máu đường tiêu hóa trên và cần được đánh giá khẩn cấp. Để người bệnh ngồi hoặc nằm nghiêng nếu đang nôn; không cho ăn uống và gọi 115 khi có máu rõ rệt, chóng mặt, ngất, đau bụng hoặc yếu nhanh.

Bệnh nhân ung thư đi ngoài ra máu

Cần ghi nhận hình dạng và màu sắc:

Máu đỏ tươi có thể bám ngoài phân, nhỏ giọt hoặc lẫn trong phân.
Phân đen, dính, giống hắc ín có thể liên quan đến máu đã được tiêu hóa.
Máu kèm tiêu chảy, đau bụng, sốt, chóng mặt hoặc yếu cần được đánh giá sớm.

Đi ngoài ra nhiều máu, phân đen kèm choáng hoặc tình trạng xấu đi nhanh là lý do gọi cấp cứu. Một ít máu cũng không nên tự quy kết cho trĩ, nhất là khi người bệnh đang điều trị ung thư hoặc dùng thuốc chống đông.

Tiểu ra máu

Nước tiểu có thể hồng, đỏ, nâu hoặc chứa cục máu đông. Liên hệ nhóm điều trị trong ngày nếu đây là biểu hiện mới. Gọi cấp cứu nếu máu nhiều, người bệnh đau dữ dội, chóng mặt, không tiểu được hoặc có nhiều cục máu đông.

Chảy máu âm đạo

Ghi nhận số băng vệ sinh đã dùng, mức độ thấm, màu máu và cục máu đông. Chảy máu nhiều, thấm nhanh qua băng, kèm đau dữ dội, yếu hoặc choáng cần cấp cứu. Chảy máu âm đạo mới xuất hiện sau mãn kinh hoặc ngoài chu kỳ cũng cần được bác sĩ đánh giá sớm.

Bầm tím và chấm xuất huyết

Các chấm đỏ hoặc tím nhỏ dưới da, nhiều vết bầm mới không rõ nguyên nhân, chảy máu lợi hoặc chảy máu mũi tái diễn có thể liên quan đến giảm tiểu cầu. Đây chưa chắc là cấp cứu nếu người bệnh hoàn toàn ổn định, nhưng cần báo nhóm điều trị sớm để xem xét xét nghiệm máu và kế hoạch điều trị.

Sơ cứu chảy máu cho bệnh nhân ung thư

Với vết thương ngoài da

Rửa hoặc sát khuẩn tay nếu điều kiện cho phép; đeo găng dùng một lần để tránh tiếp xúc với máu.
Đặt gạc vô khuẩn hoặc khăn sạch lên vết thương.
Ép chắc và liên tục, không nhấc gạc lên kiểm tra liên tục.
Nếu máu thấm qua, đặt thêm gạc lên trên và tiếp tục ép; không bóc lớp gạc đầu tiên.
Nếu có dị vật cắm trong vết thương, không tự rút ra; ép quanh dị vật và gọi cấp cứu.

Không tự dùng garô nếu chưa được đào tạo. Không đổ cồn, oxy già, bột thuốc, thảo dược hoặc chất không được nhân viên y tế hướng dẫn trực tiếp vào vết thương.

Sau khi máu đã dừng

Giữ vùng tổn thương sạch và hạn chế cọ xát.
Không bóc vảy hoặc cục máu đông.
Theo dõi chảy máu tái phát, sưng nóng, đỏ, đau tăng hoặc sốt.
Liên hệ nhóm điều trị nếu vết thương sâu, nằm gần đường truyền, ở vùng khối u hoặc người bệnh có tiểu cầu thấp.

Thông tin cần ghi lại để báo nhân viên y tế

Nếu tình trạng không đe dọa tính mạng, hãy ghi ngắn gọn:

Thời điểm bắt đầu và thời gian kéo dài.
Vị trí chảy máu.
Màu sắc: đỏ tươi, đỏ sẫm, nâu đen hay phân đen.
Lượng ước tính bằng số miếng gạc, khăn hoặc băng vệ sinh bị thấm; có hay không có cục máu đông.
Chảy máu tự nhiên hay sau ho, nôn, đi ngoài, đánh răng, tiêm truyền, té ngã hoặc thủ thuật.
Biện pháp đã thực hiện và máu có dừng khi ép trực tiếp hay không.
Triệu chứng đi kèm: đau, sốt, khó thở, chóng mặt, ngất, lú lẫn hoặc yếu bất thường.
Thuốc đang dùng, liều gần nhất và thời điểm dùng, đặc biệt là thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu, aspirin, ibuprofen hoặc thực phẩm bổ sung.
Ngày hóa trị, xạ trị hoặc thủ thuật gần nhất; kết quả tiểu cầu gần đây nếu có.

Có thể chụp ảnh khi an toàn và người bệnh đồng ý, nhưng không để việc ghi chép hoặc chụp ảnh làm chậm cấp cứu.

Vì sao bệnh nhân ung thư dễ bị chảy máu?

Chảy máu ở bệnh nhân ung thư có thể liên quan đến nhiều yếu tố, gồm:

Tiểu cầu thấp do bệnh hoặc quá trình điều trị.
Tổn thương niêm mạc miệng và đường tiêu hóa.
Khối u hoặc vùng mô bị loét.
Phẫu thuật, thủ thuật, catheter hoặc đường truyền.
Thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu và một số thuốc giảm đau.
Nhiễm trùng, bệnh gan hoặc rối loạn đông máu.

Không thể xác định nguyên nhân chỉ dựa vào vị trí hay màu máu. Người chăm sóc không nên tự dừng thuốc kê đơn, kể cả thuốc chống đông, trừ khi bác sĩ phụ trách hoặc nhân viên cấp cứu hướng dẫn. Hãy xem hướng dẫn quản lý thuốc cho bệnh nhân ung thư và mang theo danh sách thuốc khi đến bệnh viện.

Những việc không nên làm

Không chờ xem thêm nếu máu chảy nhiều hoặc người bệnh có dấu hiệu choáng.
Không ngửa đầu ra sau khi chảy máu mũi.
Không nhấc gạc liên tục để kiểm tra vết thương.
Không tự rút dị vật, catheter hoặc đường truyền.
Không tự dùng aspirin, ibuprofen hay thuốc cầm máu khi chưa có chỉ định phù hợp.
Không tự ngừng thuốc chống đông hoặc thuốc điều trị ung thư.
Không cho người đang lơ mơ, nôn ra máu hoặc có nguy cơ sặc ăn uống.
Không tự cho rằng máu trong phân là do trĩ hoặc máu trong nước tiểu là do thuốc.

Nguồn tham khảo y khoa

Các ngưỡng xử trí có thể khác nhau tùy loại ung thư, số lượng tiểu cầu, thuốc đang dùng và kế hoạch chăm sóc cá nhân. Khi không chắc mức độ chảy máu, hãy liên hệ ngay cơ sở điều trị; nếu người bệnh diễn biến nhanh hoặc có dấu hiệu đe dọa tính mạng, gọi 115.