Thăm hỏi đúng cách có thể giúp người bệnh cảm thấy được quan tâm, bớt cô đơn và duy trì kết nối với người thân. Tuy nhiên, bệnh ung thư và một số phương pháp điều trị có thể làm suy giảm khả năng chống nhiễm trùng. Vì vậy, quy tắc thăm bệnh nhân ung thư tại nhà cần ưu tiên ba việc: vệ sinh tay, hoãn thăm khi có dấu hiệu bệnh và tránh những tiếp xúc không cần thiết.
Mức phòng ngừa không giống nhau ở mọi người bệnh. Loại ung thư, giai đoạn điều trị, kết quả xét nghiệm, tình trạng vết mổ, đường truyền và bệnh nền đều có thể ảnh hưởng đến nguy cơ nhiễm trùng. Gia đình nên áp dụng hướng dẫn riêng của bác sĩ hoặc cơ sở điều trị thay vì tự đặt một quy tắc cứng cho tất cả trường hợp.
Vì sao cần thống nhất quy tắc thăm bệnh?
Khách đến thăm có thể mang theo tác nhân gây bệnh dù triệu chứng còn nhẹ hoặc chưa rõ ràng. Nguy cơ cũng tăng khi nhiều người cùng vào phòng, dùng chung đồ cá nhân, chạm vào thiết bị chăm sóc hoặc ở lại quá lâu khiến người bệnh mệt.
Một bộ quy tắc rõ ràng giúp gia đình:
- Giảm nguy cơ đưa mầm bệnh từ bên ngoài vào khu vực chăm sóc.
- Bảo vệ người bệnh trong những giai đoạn sức đề kháng suy giảm.
- Tránh làm gián đoạn thời gian nghỉ ngơi, ăn uống và dùng thuốc.
- Giúp khách biết nên làm gì mà không khiến cuộc thăm trở nên căng thẳng.
- Phân biệt khách thăm với người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ chăm sóc.
Gia đình nên thống nhất quy tắc ngay khi chuẩn bị không gian chăm sóc người bệnh tại nhà, đồng thời đặt dung dịch vệ sinh tay ở vị trí dễ thấy và chủ động báo trước cho khách.
Ba nguyên tắc quan trọng khi đến thăm
1. Vệ sinh tay đúng thời điểm
Khách thăm nên rửa tay ngay khi vào nhà và trước khi đến gần người bệnh. Có thể dùng xà phòng với nước sạch; nếu tay không nhìn thấy vết bẩn, có thể sử dụng dung dịch sát khuẩn tay theo hướng dẫn trên nhãn sản phẩm.
Cần làm sạch toàn bộ lòng bàn tay, mu bàn tay, kẽ ngón, đầu ngón và vùng quanh móng. Sau khi ho, hắt hơi, đi vệ sinh, chạm vào điện thoại, tay nắm cửa, vật nuôi, rác hoặc bề mặt bẩn, khách cần vệ sinh tay lại trước khi tiếp xúc với người bệnh.
Găng tay không thay thế cho vệ sinh tay. Khách thông thường cũng không cần tự ý đeo găng hoặc tham gia thay băng, xử lý đường truyền và chăm sóc vết thương. Những việc này chỉ nên do người đã được hướng dẫn thực hiện.
2. Hoãn thăm khi đang có triệu chứng bệnh
Khách nên chủ động hoãn buổi thăm nếu đang có một trong các biểu hiện như:
- Sốt hoặc cảm giác ớn lạnh.
- Ho, đau họng, sổ mũi hoặc nghẹt mũi.
- Nôn, tiêu chảy hoặc đau bụng nghi do nhiễm trùng.
- Phát ban chưa rõ nguyên nhân.
- Đau mắt đỏ hoặc có dấu hiệu viêm đường hô hấp.
- Đang mắc bệnh có khả năng lây truyền hoặc vừa tiếp xúc gần với người mắc bệnh lây nhiễm.
Không nên cho rằng triệu chứng nhẹ thì vẫn có thể đến thăm. Một bệnh thông thường ở người khỏe mạnh có thể gây nhiều khó khăn hơn cho người đang suy giảm miễn dịch. Có thể chuyển sang gọi điện hoặc trò chuyện trực tuyến và sắp xếp buổi thăm khác khi đã khỏe.
Nếu người chăm sóc chính xuất hiện triệu chứng nhưng chưa có người thay thế, gia đình nên liên hệ cơ sở điều trị để được hướng dẫn cách giảm tiếp xúc và tổ chức chăm sóc an toàn. Không nên tự mặc định rằng chỉ cần đeo khẩu trang là đã loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lây nhiễm.
3. Hạn chế tiếp xúc không cần thiết
Khách nên tránh ôm, hôn, bắt tay hoặc ngồi quá gần nếu người bệnh đang được yêu cầu tăng cường phòng nhiễm khuẩn. Không chạm vào vết mổ, băng gạc, ống thông, đường truyền, bơm truyền thuốc, thiết bị oxy hoặc thuốc của người bệnh.
Số lượng khách và thời gian thăm nên được điều chỉnh theo sức khỏe thực tế. Một buổi thăm ngắn, yên tĩnh thường phù hợp hơn việc nhiều người đến cùng lúc. Nếu người bệnh mệt, buồn nôn, đau, khó thở hoặc muốn nghỉ, khách nên kết thúc buổi thăm sớm.
Quy trình dành cho khách trước, trong và sau buổi thăm
Trước khi đến
Khách nên liên hệ trước với gia đình thay vì đến bất ngờ. Khi xác nhận lịch thăm, cần hỏi ngắn gọn về tình trạng hiện tại, yêu cầu đeo khẩu trang và những hạn chế riêng mà cơ sở điều trị đã dặn.
Không nên tự ý mang thức ăn, thực phẩm bổ sung, thuốc, hoa tươi, cây trồng hoặc đồ có mùi mạnh. Một số món ăn có thể không phù hợp với chế độ dinh dưỡng, khả năng nuốt hoặc yêu cầu an toàn thực phẩm của người bệnh. Hoa, cây và đất trồng cũng có thể bị hạn chế trong một số tình trạng suy giảm miễn dịch. Gia đình chỉ nên nhận khi đã kiểm tra hướng dẫn riêng.
Khi vào khu vực chăm sóc
Khách nên:
- Cất giày dép, áo khoác, túi xách và đồ dùng cá nhân ở khu vực gia đình quy định.
- Vệ sinh tay trước khi chạm vào người bệnh hoặc đồ vật gần giường.
- Đeo khẩu trang nếu người bệnh hoặc cơ sở điều trị yêu cầu.
- Ngồi ở vị trí phù hợp, tránh ngồi lên giường bệnh.
- Giữ giọng nói vừa phải và tôn trọng thời gian nghỉ ngơi.
- Không dùng chung cốc, thìa, khăn, điện thoại và đồ vệ sinh cá nhân.
Nếu cần ho hoặc hắt hơi, khách nên che bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay, bỏ khăn giấy đúng nơi quy định và vệ sinh tay ngay sau đó. Nếu bất ngờ thấy mình không khỏe trong lúc thăm, nên rời khu vực chăm sóc và báo cho gia đình.
Sau buổi thăm
Khách nên vệ sinh tay trước khi rời nhà. Gia đình chỉ cần làm sạch những bề mặt thường xuyên được chạm vào theo quy trình vệ sinh thông thường, không nhất thiết khử khuẩn toàn bộ căn nhà sau mỗi lượt khách.
Việc lập kế hoạch chăm sóc ung thư theo ngày có thể giúp gia đình sắp xếp lịch thăm tránh trùng với giờ dùng thuốc, ăn uống, nghỉ ngơi hoặc thực hiện thủ thuật chăm sóc.
Lưu ý khi thăm người bệnh sau hóa trị
Khách thăm người bệnh sau hóa trị cần hiểu rằng nguy cơ nhiễm trùng có thể thay đổi theo từng phác đồ và từng thời điểm. Không thể xác định mức độ an toàn chỉ dựa vào số ngày kể từ lần truyền thuốc. Bác sĩ có thể căn cứ vào tình trạng lâm sàng, xét nghiệm và đáp ứng điều trị để đưa ra hướng dẫn cụ thể.
Gia đình nên hỏi cơ sở điều trị các vấn đề sau:
- Người bệnh có đang trong giai đoạn cần hạn chế khách hay không?
- Có cần đeo khẩu trang khi tiếp xúc gần không?
- Nên giới hạn số người đến cùng lúc như thế nào?
- Trẻ nhỏ có được đến thăm không, nhất là khi trẻ vừa mắc bệnh hoặc có người bệnh trong lớp học, gia đình?
- Có hạn chế riêng về thức ăn, hoa, cây trồng hoặc vật nuôi không?
- Cần xử trí thế nào nếu người bệnh đã tiếp xúc với khách sau đó phát hiện mắc bệnh lây nhiễm?
Không nên tự cách ly người bệnh hoàn toàn nếu bác sĩ không yêu cầu. Kết nối xã hội vẫn có giá trị đối với tinh thần, nhưng cần được tổ chức theo khả năng chịu đựng và mong muốn của người bệnh. Quyền từ chối hoặc kết thúc buổi thăm của người bệnh cần được tôn trọng.
Vệ sinh không gian và đồ dùng trong nhà
Vệ sinh khi chăm sóc bệnh nhân ung thư nên tập trung vào các điểm có nguy cơ thực tế thay vì lạm dụng hóa chất.
Gia đình có thể áp dụng các nguyên tắc sau:
- Làm sạch thường xuyên tay nắm cửa, công tắc, mặt bàn, điều khiển và thiết bị dùng chung.
- Dùng sản phẩm vệ sinh gia dụng đúng hướng dẫn trên nhãn; không tự pha trộn các hóa chất với nhau.
- Giữ phòng thông thoáng nếu điều kiện thời tiết, chất lượng không khí và tình trạng người bệnh cho phép.
- Dành riêng khăn mặt, bàn chải, dao cạo, cốc uống nước và các vật dụng cá nhân cho người bệnh.
- Không để khách tự ý xử lý chất thải y tế, kim tiêm, băng gạc hoặc dịch cơ thể.
- Giặt đồ theo hướng dẫn của cơ sở điều trị; nếu đồ dính dịch cơ thể, người xử lý cần thực hiện biện pháp bảo vệ đã được nhân viên y tế hướng dẫn.
- Giữ vật nuôi tránh xa vết thương, đường truyền và khu vực thực hiện thủ thuật.
Bề mặt sạch không có nghĩa là người bệnh được bảo vệ hoàn toàn. Phòng lây nhiễm cho bệnh nhân ung thư cần kết hợp vệ sinh tay, sàng lọc triệu chứng của khách, chăm sóc thiết bị đúng kỹ thuật và theo dõi sức khỏe hằng ngày.
Khi nào cần hạn chế hoặc tạm dừng khách thăm?
Gia đình nên trao đổi với bác sĩ hoặc cơ sở điều trị về việc hạn chế khách khi người bệnh:
- Được thông báo có sức đề kháng suy giảm hoặc nguy cơ nhiễm trùng cao.
- Đang sốt, có dấu hiệu nhiễm trùng hoặc vừa được xử trí vì nhiễm trùng.
- Có vết mổ, đường truyền hoặc thiết bị xâm lấn cần bảo vệ nghiêm ngặt.
- Quá mệt, đau nhiều, buồn nôn, khó thở hoặc không muốn giao tiếp.
- Đang trong giai đoạn điều trị mà cơ sở y tế yêu cầu áp dụng biện pháp phòng ngừa riêng.
- Sắp thực hiện hoặc vừa trải qua thủ thuật cần hạn chế tiếp xúc.
Nếu người bệnh xuất hiện sốt, khó thở, rối loạn ý thức, chảy máu bất thường, đau tăng nhanh hoặc tình trạng xấu đi, gia đình không nên tập trung vào việc tiếp khách. Hãy thực hiện hướng dẫn xử trí đã được cung cấp và tham khảo ngay nhóm dấu hiệu nguy hiểm cần được đánh giá. Khi tình trạng có vẻ nghiêm trọng, cần liên hệ cấp cứu hoặc cơ sở y tế phù hợp.
Với gia đình chăm sóc bệnh nhân ung thư tại nhà ở Hà Nội, việc ghi lại hướng dẫn của bác sĩ và đầu mối cần liên hệ giúp tránh xử trí tùy ý. Sự phối hợp giữa gia đình và đội ngũ y tế đặc biệt quan trọng khi người bệnh vừa điều trị, có thiết bị y tế hoặc xuất hiện triệu chứng mới.
Bảng kiểm nhanh cho gia đình và khách thăm
Trước buổi thăm
- Đã hẹn trước và được người bệnh đồng ý.
- Khách không có triệu chứng nghi nhiễm trùng.
- Đã kiểm tra yêu cầu riêng về khẩu trang và hạn chế tiếp xúc.
- Không tự ý mang đồ ăn, thuốc, thực phẩm bổ sung, hoa hoặc cây trồng.
- Số người và thời gian thăm phù hợp với sức khỏe người bệnh.
Trong buổi thăm
- Vệ sinh tay khi vào nhà và trước khi tiếp xúc gần.
- Không ngồi lên giường hoặc chạm vào thiết bị chăm sóc.
- Không dùng chung đồ cá nhân.
- Che miệng khi ho, hắt hơi và vệ sinh tay lại.
- Kết thúc buổi thăm nếu người bệnh mệt hoặc muốn nghỉ.
Sau buổi thăm
- Vệ sinh tay trước khi rời đi.
- Báo cho gia đình nếu khách phát hiện mình mắc bệnh lây nhiễm sau buổi thăm.
- Gia đình làm sạch các bề mặt thường xuyên được chạm vào.
- Theo dõi người bệnh theo kế hoạch và liên hệ cơ sở điều trị khi có dấu hiệu bất thường.
Quy tắc thăm bệnh nên ngắn gọn, dễ thực hiện và được gửi cho khách trước khi đến. Ba nguyên tắc cốt lõi vẫn là tay sạch, không đến thăm khi đang có triệu chứng và giảm những tiếp xúc không cần thiết. Mọi biện pháp tăng cường khác cần dựa trên tình trạng cụ thể và hướng dẫn riêng của cơ sở đang điều trị cho người bệnh.
